بازديد بلدهاي محلي از تنگ رود قر تا قله قلات بزي در منطقه غربي رشته كوه دنا
به نام خالق زيباييها
بازديد بلدهاي محلي از تنگ رود قر تا قله قلات بزي در منطقه غربي رشته كوه دنا
هدف از بازديد: آشنا نمودن بلدهاي محلي با :
1- مسيرهاي قابل دسترسي به مناطق شهلي آباد، چشمه حوض دال، چشمه آب اسپيد وقله هاي خرسان شرقي، خرسان غربي، قلات بزي، كل فرهاد، ايستگاه و آب سپاه
2-چگونگي هدايت تور در مسيرهاي فوق و نحوه گزينش محل مناسب جهت داير نمودن كمپ
3-چگونگي حفاظت از محيط زيست در بخش غربي دنا
تاريخ اجراي برنامه : 14/3/87 لغايت 17/3/1387
-گروه بلدهاي محلي از دو روستاي سيور وماندگان(اين دو روستا در پادناي سفلي و از توابع شهرستان سميرم دراستان اصفهان مي باشند) از ساعت 16 روز سه شنبه حركت به سمت تنگه رود قر را آغاز نمود و بعد از گذشتن از بين باغات سيب اهالي ماندگان درساعت 18 وارد تنگه گرديد. ورودي تنگه رود قر ابتداي حوزه استحفاظي اداره كل محيط زيست كهگيلويه و بويراحمد در اين بخش از رشته كوه دنا مي باشد.
حضور 15 خانوار عشاير تيره مورول از طايفه فارسيمدان درمنطقه حفاظت شده ، گروه را ترغيب نمود كه بقيه روز را در كنار آنها بماند و از علت حضور مجدد از بهارسال 1386 به بعد مطلع گردد.
-تنگه اصلي رود قر محل مناسبي براي برپا نمودن كمپ اصلي واستقرار تور مي باشد.
رود شكل گرفته دراين تنگه، حاصل ذوب شدن يخچالهاي دره لاي نخود، خرسان بزرگ و كوچك ، كاسه قلات بزي ، خرسان غربي وشرقي، يخچال دائمي آب اسپيد و چشمه آب اسپيد (بعنوان يكي از اصلي ترين تامين كننده آب رود قر) و دهها چشمه ديگر از جمله حوض دال، چشمه چات و اتابكي ميباشد.
در اين منطقه يادشده، چادر 7 خانوار عشايري به نامهاي 1-معصومعلي گنجي(مسيح) 2- منصور جاويدي 3- علي برزگنجي 4- قدرت اله گنجي 5- حسن جاويدي 6- برجعلي گنجي 7- ضرغام گنجي برپاست ودرجوبهاره(واقع در منطقه شهلي آباد) 8- جمشيد گنجي 9- شاه بنده گنجي 10- امير گنجي و درمنطقه چشمه ريمه شور(بالاي شهلي آباد) 11- نوراله گنجي 12- احمد گنجي 13- علي پناه گنجي 14- شكراله گنجي 15- كريم گنجي به ييلاق گذراني همراه با احشام خود مشغولند.
در كنار چادر مسيح گنجي نماينده و ريش سفيد اين 15 خانوار اطراق نموديم وپاي صحبت اين ايلياتي نشستيم.
اين منطقه از سال 1370 حفاظت شده اعلام گرديد. از آن تاريخ بدون اينكه جا ومكاني براي اسكان اين تيره در نظر بگيرند، از ورود آنها به منطقه جلوگيري بعمل آمد. بعد از چند سال با توافقنامه وتعهد ايجاد شده از طرف ارگانهاي ذيربط از جمله اداره كل محيط زيست كهگيلويه وبويراحمد، مقرر گرديد مبلغي را به اين عشاير جهت جبران خسارت وخريد پروانه ي چرا پرداخت نمايند. اين مبلغ پرداخت نگرديد. وعده وعيدهاي بعدي براي اسكان در ديگر مناطق پادنا نيز عملي نگرديد. 15 خانوار تيره مورول هريكسال يا دوسال را دريك منطقه از استان فارس و اصفهان به صورت اجاره اي و با زحمت و زجر فراوان به ييلاق گذراني ونگهداري از دامها مشغول شدند.
-تعداد زيادي از افراد اين تيره به دليل سرگرداني و بلاتكليف بودن، راهي حاشيه شهرها و پيشه نمودن شغلهايي از جمله كارگر فصلي و .... شدند.
اين تيره بالاخره با شكايات زياد وهمراهي وهمياري راي شوراي تامين استان اصفهان دربهار 1386 مجددا در منطقه شهلي آباد مستقر گرديد ومصمم به ادامه دامداري در منطقه حفاظت شده در سال جاري و سالهاي آتي مي باشد.
تعداد دام هر خانوار تيرمورول حداقل 300 راس مي باشد كه براي 15 خانوار ، آمار تعداد دام بالاي 5000 راس را نشان مي دهد.
با حضور تعداد ديگري از عشاير دركنار آقاي مسيح گنجي به تعريف مناطق حفاظت شده واصل 50 قانون اساسي پرداختيم :
-مناطق حفاظت شده، اراضي نسبتا وسيع با ارزش حفاظتي زياد مي باشند كه با هدف:
-حفظ واحياي رويشگاههاي گياهي وزيستگاههاي جانوري انتخاب مي شوند.
-اين مناطق محيط هاي مناسبي براي اجراي برنامه هاي آموش و پژوهشهاي زيست محيطي به شمار مي روند.
-دراين مناطق انجام فعاليتهاي گردشگري، بهره برداري مصرفي واقتصادي پايدار، متناسب با نواحي در هر منطقه وبراساس طرح جامع مديريت مناطق مجاز است.
* اصل 50 قانون اساسي عنوان مي كند:
حفاظت از محيط زيست يك وظيفه عمومي است و فعاليتهايي كه با آلودگي محيط زيست و يا با تخريب غير قابل جبران همراه باشد ممنوع است.
- نماينده تيره مورول و حاضرين در چادر نامبرده تاييد مي نمايند و درادامه مطرح مي كنند كه مي دانيم با حضور عشاير و افزايش دام وضعيت گونه هاي گياهي وجانوري به موقعيت قبل از 1370 و بدتر از آن برخواهد گشت.
- آنها تنها راه حل ساده وقابل دسترس را مشخص نمودن چراگاه ييلاقي خارج از منطقه حفاظت شده و يا پيش بيني محلي مناسب براي اسكان دائم آنها و دامهايشان مي دانند. و اين كاري است كه از عهده مسئولين ذيربط بر مي آيد و عشاير اين منطقه بدون چشم داشت به معامله پولي حاضرند در صورتيكه در حاشيه وخارج از منطقه حفاظت شده اسكان پيدا كنند در امر حفاظت از محيط همكاري لازم را بعمل آورند.
اميدوار هستيم كه مسئولين محترم ادارات وارگانهاي ذيربط با تصميمي اصولي از يك طرف در حل مشكل اين قشر هميشه خوش نام . تاريخ زندگي ايلياتي ، زحمت كش ، تامين كننده بخشي از مايحتاج جامعه شهري ومدافع هميشگي و جان بركف مملكت عزيزمان درمقابل تعدي دشمنان، بپردازند واز سوي ديگر، امر حفاظت را جدي تر از قبل در نظر گرفته وبا برنامه ريزي و با ستفاده از امكانات نرم افزاري وسخت افزاري و تقويت پاسگاهها، افزايش محيط بانان آموزش ديده و ارتقاء سطح دانش زيست محيطي مردم از طريق ايجاد آموزش در سطوح مختلف تحصيلي ، به امر حفاظت از سرمايه هاي ملي و بين المللي موجود در اكوسيستم ارزشمند وكم نظير رشته كوه دنا بپردازند.
شب را در كنار چادرهاي سياه (خانه هاي سيار عشاير) تيره مورول و در كنار آب و تنگه رود قر وهواي پاك و نسيم سرازير شده از ارتفاعات دنا به صبح رسانديم.
-حركت گروه در روز دوم ازساعت 6 صبح آغاز گرديد.
در منطقه جوبهاره (شهلي آباد) به سمت ديمه دورگ.با چراي بي رويه دام، بجز درختچه هاي خوشت و گون، آثاري از گونه هاي ديگر نيست. خاك بجا مانده ناشي از پاكوب دامها، با وزش اندك باد به هوا برخاسته تا چهره تخريب را كامل كند. بعد از گذشتن از پله قاطركشته و ادامه مسير، گردنه حائل وحد فاصل شهلي آباد و حوض دال بهترين مكاني است كه تفاوت منطقه بكر ودست نخورده زير ديواره هاي حوض دال شمالي تا چشمه گل پر را با منطقه شهلي آباد در نيمه دوم خردادماه به تصوير كشاند.
گروه درساعت 10 صبح درمحل چشمه حوض دال به استراحت پرداخت. اين مكان به دليل داشتن پوشش گياهي مناسب، برخورداري از چشمه و آب مناسب ، چشم اندازهاي زيبا از جمله يخچالهاي طبيعي ، آبشارهاي زيبا وديدن قلل مختلف غرب دنا، جايگاه مناسبي براي ايجاد كمپ دوم وبعضا كمپ اصلي جهت انجام ديدار قله هاي همچون خرسان، قلات بزي وكل فرهاد مي باشد.
در فرصت بدست آمده جهت آشنا نمودن بلدهاي محلي، به معرفي آماري وضعيت گونه ها درايران و درمنطقه دنا پرداختيم:
در كشورعزيزمان ايران و طبق تحقيقات بعمل آمده توسط كارشناسان وارگانهاي ذيربط:
7576 گونه گياهي وزيستي
517 گونه پرنده
208گونه خزنده
170گونه ماهي
164 گونه پستاندار
22 گونه دوزيست
وجود دارد قابل توجه است بزرگترين پستاندار روي كره زمين (ساكن درحوزه خليج فارس) نهنگ (وال) و ريزترين پستاندار كه به اندازه ناخن يك انسان جثه دارد در اكوسيستم هاي كشور ايران زندگي مي كند:
در منطقه حفاظت شده دنا حدود 1100 گونه هاي گياهي موجود است كه از اين تعداد ، 25% گونه ها نادر مي باشند.
مساحت زاگرس مركزي000/512/2 هكتار ميباشد كه از اين مساحت :
9/7% معادل 199000 هكتار در استان فارس
18% معادل 445000 هكتار در استان اصفهان
7/14% معادل 368000 هكتار در استان كهكيلويه وبوير احمد
4/59% معادل 000/500/1 هكتار در استان چهارمحال و بختياري مي باشد.
رشته كوه دنا از 80 كيلومتر خط الراس هوايي و 47 قله بالاتر از 4000 متر برخوردار است.
-بعد ازصرف نهار و استراحت دركنار چشمه پونه درساعت 14 حركت به سمت آب اسپيد آغاز گرديد. با وجود خشكسالي عمومي ، اين منطقه بدليل داشتن ذخاير برف و وجود يخچالهاي زير ديواره هاي يال بن شاهي و قله حوض دال شمالي، از پوشش مناسب گياهي و طراوت و زيبايي ناشي از روئيدن گل هاي متنوع ، پونه در اطراف چشمه ها و آبهاي جاري شده از برفچالها و گل هاي رنگارنگ گونها، جاشيرها وچويلها، برخوردار است.
از اينكه سرنوشت اين همه زيبايي غير قابل وصف دريكماه آينده با ورود حداقل5000 راس دام از هم اينك مشخص است، انسان متاثر مي شود ونهايتا وقتي ازعمل متوليان امر حفاظت مايوس مي گردد، دست به دعا مي برد ودركنار چشمه هاي حوض دال و چشمه آب اسپيد دست به نيت مي نشيند و از خالق اين همه زيبائيها تقاضاي نجات اين اكوسيستم ارزشمند از دست انسانهاي ناآگاه وغير توانمند را مي نمايد.
-تيم بلدهاي محلي راس ساعت 30/15 موفق به ديدار چشمه آب اسپيد گرديدند. وصف اين چشمه ، موقعيت آن ، زيبائيها وپوشش گياهي ايجاد شده در اطراف آن امكان پذير نيست. آب اسپيد را بايد چندين وچند بار طي سالهاي متمادي ملاقات و لمس كرد تا بعد از آن توانايي وصف اين پديده كم نظير بوجود آيد .
-يكي از بلدهاي محلي ساكن بيده (مركز پادنا) با هماهنگي قبلي ازاين محل هدايت گروه 15 نفره به سمت قله هاي قلات بزي ، خرسان غربي و شرقي را بعهده گرفت وقرار شد كه شب را در گردنه شرقي خرسان به استراحت بپردازند و صبح روز بعد از طريق خط الراس حركت به سمت قله قاش ستان را شروع ونهايتا از طريق تنگه قاش مستان يا تنگ فراق وارد روستاي خفر گردند.
از زمان حضور عشاير در بهار سال 1386 و به بعد، ورود وخروج افراد از طريق تنگ رود قر به هيچ وجه كنترل نمي شود. گروههاي مختلف گل گشتي، علف چين ومتخلف درروز روشن ويا با استفاده از تاريكي شب در مناطق مختلف ، از جمله شهلي آباد ، ديمه دورگ وبخصوص حد فاصل چشمه حوض دال و آب اسپيد، دره لاي نخود ، اتابكي و خرسانهاي بزرگ وكوچك ، حضور پيدا مي كنند و با استفاده از شكاف سنگها ويا ايجاد كمپ به اعمال واهداف خود مي پردازند.
به همان اندازه كه استعداد وپتانسيل رونق اكوتوريسم دراين منطقه بسيار بالا است. به همان اندازه ويا بيشتر هم ، شرايط ايجاد شده براي تخريب، ويراني خطرانقراض گونه هاي گياهي وجانوري مهيا شده است.
امكان ديدار وحتي دسترسي به حيات وحش دراين مناطق بخصوص در شرايط فعلي (با توجه به عدم حضور جدي محيط بانان) وجود دارد وهمين امر نگرانيها را دوچندان مي كند.
-چشمه آب اسپيد، يخچالها وعوارض طبيعي ايجاد شده در اطراف آن يكي ديگر از مكانهاي مناسب جهت برقراري كمپ براي هدايت تورها مي باشد. از اين مكان وامكانات موجود در اطراف آن مي توان براي تحقيقات درمورد گونه هاي گياهي ، جانوري و دسترسي به قله هاي غربي از جمله خرسانهاي غربي وشرقي ، قلات بزي، كل فرهاد، ايستگاه وآب سپاه استفاده نمود.
-شب را با زدن چادر و با استراحتي ايده آل ناشي از ميهماني برپا شده توسط آب اسپيد، با هواي مناسب و آهنگ و موسيقي ايجاد شده توسط صدها رشته بوجود آمده آب اسپيد،برخورد آنها با سنگ ها، باد ونسيم ايجاد شده از طريق ارتفاعات وتنگه هاي مشرف به اين چشمه نادر، به صبح مي رسانيم.
در صبح روز سوم، با هماهنگي بعمل آمده تعدادي از اعضاء تيم به سمت قله كل فرهاد حركت نمودند.
تعدادي از افراد مشتاق با انتخاب نقاط مناسب ، منتظر ديدار حيات وحش و فيلمبرداري از آن ها شدند.
رفت وآمد گروههاي مختلف علف چين، متخلف ويا گل گشتي، درفصل بهار آرامش حيات وحش را بهم زده است. ديدار آنها فقط با وسايلي از قبيل دوربين چشمي آنهم درميان صخره ها مسير است.
همه افراد گروه بعد از صرف نهار؛ جمع آوري كمپ و وسايل پرداختند ونهايتا درساعت 14 مسير بازگشت را در پي گرفتند.
گروه بعد از استراحتي كوتاه در ساعت 18 چشمه حوض دال را به سمت تنگ رود قر ترك نمود. در مسير مالرو زير ديمه دو رگ (در محل حوض دال كه مرز شهلي آباد و منطقه چشمه گل پر وچشمه حوض دال بحساب مي آيد) حادثه اي گروه را وادار به تمركز وتصميم گيري نمود.
وسيله اي كه مشخص نبود كوله پشتي يا كيسه خواب مي باشد از روي بار الاغ جدا شده و از طريق دره اي صخره اي و ريزشي به طرف پايين در حركت بود.
متاسفانه هر دو الاغ از كنترل بلد محلي خارج شده وبا سرعت سراشيبي راه مالرو را رو به پايين مي دويدند. دو نفر از اعضاء گروه با برنامه ريزي وهماهنگي با سايرين وعده ديدار را يخچال زير پله قاطر كشته انتخاب و مسير سقوط وسيله را دنبال نمودند.
اين تنگه كاملا ريزشي و صخره اي مي باشد. دريك قسمت تنگه به دو شاخه تقسيم مي گردد به همين امر باعث شد گروه دو نفره از هم جدا ودريك نقطه پايين تر بهم ملحق شوند با كنترل الاغها و وسايل مشخص گرديده. وسيله پرت شده كيسه خواب مي باشد.
-با جستجو درتنگه صخره اي و ادامه مسير مشخص گرديد كه كيسه خواب تمامي طول تنگه ودره را طي كرده و در روي يخچال كف دره متوقف شده است. افراد گروه بعد از حدود يكساعت تلاش درپايين دره درمحل مشخص گرديده بهم پيوستند. با برداشتن كيسه خواب دريك استراحت 10 دقيقه اي به جمعبندي اتفاق صورت گرفته پرداختند.
اين اتفاق براي بلدهاي محلي تجربه اي خوب شد كه :
-نظم گروهي را رعايت نمايند وهيچكدام ازگروه جدا نشده ومسيرديگري را براي حركت درنظر نگيرد.
-اتفاقات دركوه غير قابل پيش بيني است وگروه آمادگي لازم جهت مقابله ويا امداد براي چنين مواقعي را بايد داشته باشد.
-الاغ، قاطر يا اسب در هر برنامه عضو گروه و به عنوان حيوانات باركش و محترم بايستي مورد توجه ويژه قرار گيرند وكنترل وهماهنگ نمودن حركت آنها با حركت اعضاء گروه به سلامت برنامه كمك مي نمايد.
گروه درساعت 30/20 شب درمحل تنگه رود قربه استراحت پرداخت وصبح روز چهارم همه افراد با عبور از تنگه، درساعت 10 صبح وارد روستاي ماندگان گرديد وبدين ترتيب برنامه ديدار چهار روزه به پايان رسيد.
افراد زير در اين برنامه شركت داشتند.
1-الياس شهرياري (بلد محلي از روستاي ماندگان)
2-مجيد اميري (بلد محلي از روستاي ماندگان)
3-ولي اله اميري(بلد محلي از روستاي ماندگان)
4-ذبيح اله ريسيان (بلد محلي از روستاي سيور)
5-فرامرز رئيسيان( بلد محلي از روستاي سيور)
6-اردوان نيكبخت (بلد محلي از روستاي بيده – راهنما)
7-سيدسهراب نيكبخت ( بلد محلي از روستاي بيده)
8-فاطمه اميري (عضو كانون سبز فارس)
9-جمشيد نيك اقبال (فعال زيست محيطي از شهرستان سي سخت)
10-نعمت اله اميريان (سرپرست برنامه مسئول كميته آموزش كانون سبز فارس) 
با درود به زندگي
گزارش از نعمت اله اميريان